Acht door de EU gefinancierde onderzoeksconsortia waarschuwen dat Europa een crisis riskeert als het de achteruitgang van bestuivers niet stopt. Hun oplossing: een routekaart om de afname van wilde bestuivers te keren en beheerde bijen te beschermen.
Een nieuw witboek van acht grote, door de EU gefinancierde projecten voor bestuivers waarschuwt dat de veerkracht van de vitale maatschappelijke functies en de voedselzekerheid van Europa op het spel staan als de EU er niet in slaagt de achteruitgang van wilde bestuivers te stoppen en om te keren, en gehouden bestuivers te ondersteunen. Achter het rapport staat een interdisciplinair team van 135 vooraanstaande onderzoekers met expertise op uiteenlopende gebieden, zoals ecosysteemecologie, bestuiverecologie, ecologische economie, sociale wetenschappen, milieugeschiedenis, gedragspsychologie, politicologie en milieurecht. Het rapport wijst op de gefragmenteerde bestuursstructuren van de EU en de daaruit voortvloeiende inconsistentie in het beleid als de belangrijkste belemmering voor het herstel van bestuivers. Het stelt dat de EU en haar lidstaten dringend actie moeten ondernemen door van het beheer van bestuivers een expliciete en meetbare topprioriteit te maken in het beleid op het gebied van landbouw, milieu, chemicaliën, onderzoek en innovatie, handel, financiën, planning, wetgeving en onderwijs.
Het rapport stelt vast dat de dreigende crisis rond bestuivers voortkomt uit een disfunctionele relatie tussen mens en natuur. Door de mens als gescheiden van en superieur aan de natuur te beschouwen, en de natuur te zien als een object dat de mens als hulpbron kan gebruiken, worden institutionele structuren versterkt die de natuur exploiteren voor kortetermijnwinst voor individuen en materieel gewin. Dit leidt tot onhoudbare landbouwpraktijken die de veerkracht van de ecosystemen waarvan de mensheid zo afhankelijk is, in gevaar brengen.
Er staat meer op het spel dan alleen voedselzekerheid, waarschuwt het rapport. Veel economische toeleveringsketens en sectoren in Europa zijn immers afhankelijk van de bestuiving van bloeiende planten. Denk aan medicinale planten, voedingssupplementen, biomassa-energiegewassen, biomaterialen, textiel, veevoer, cosmetica, decoratie, kunst, cultuur en toerisme.
Het rapport benadrukt ook de geringe kennis over bestuivers bij belangrijke maatschappelijke actoren, van wie dagelijkse handelingen een verschil kunnen maken voor bestuivers. Het pleit ervoor om ecologische geletterdheid verplicht te stellen in het onderwijs van professionals in alle belangrijke sectoren die van invloed zijn op bestuivers en hun leefomgeving.
Volgens de hoofdauteur van het rapport, professor Jeroen van der Sluijs, doen veel mensen van wie handelingen van invloed zijn op bestuivers en hun leefgebied al hun best om de bijen te helpen redden. Maar de meesten missen de kennis om te begrijpen hoe hun gedrag leidt tot het verlies van bestuivers.
“Veel boeren planten stroken met wilde bloemen langs hun velden, maar bijna niemand weet dat sommige motten effectievere bestuivers zijn dan honingbijen. Deze kleine nachtdieren, gehuld in fluweel en maanlichtstof, hebben waardplanten nodig voor hun larven, niet alleen bloemen. Waardplanten voor bestuivende zweefvliegen, kevers en motten ontbreken in de meeste zaadmengsels voor bloemenstroken.”
De ligusterpijlstaartvlinder is een nachtactieve bestuivende vlinder die voorkomt in Europa en delen van Azië. Foto: Jeff Ollerton
Om een scenario te voorkomen waarin Europa wordt getroffen door een bestuivingscrisis, is het noodzakelijk om de werking van de EU aan te pakken en af te stappen van de gefragmenteerde bestuursstructuren. Dit vereist een oplossing voor de versnipperde verantwoordelijkheden in verschillende sectoren, het top-down beleid en de zwakke coördinatie tussen de verschillende overheden, die momenteel een effectief herstel van bestuivers belemmeren. Volgens de auteurs moet het conflict tussen kortetermijnproductiedoelen en de noodzaak om bestuivingsdiensten als publiek goed te behouden zo snel mogelijk worden opgelost.
Het rapport sluit af met een gedetailleerd stappenplan van 15 dringende, op bewijs gebaseerde aanbevelingen voor actie die, wanneer ze volledig worden uitgevoerd, de achteruitgang van bestuivers in Europa kunnen keren.
